مجله مطالب خواندنی

سبک زندگی، روانشناسی، سلامت،فناوری و ....

مجله مطالب خواندنی

سبک زندگی، روانشناسی، سلامت،فناوری و ....

تعبیر زیبای امام (ره) درباره اموال شبهه ناک

مطابق فرمایشات ائمه اگر کسی خواهان دوری از لقمه حرام است چاره ای ندارد جز اینکه تا می تواند از مال شبهه ناک پرهیز نماید…

شاید برای عده ای سوال شود که چرا اسلام اینقدر روی مال حلال و حرام و غذای حلال و حرام تاکید ویژه دارد؟ علتش این است که مال و لقمه حرام، قلب را تاریک می کند و بصیرتش را از بین می برد؛ ولی خوردن حلال سبب روشنایی و بینایی دل می شود و تاریکی یا روشنایی دل از اعتقاد قلبی پدید می آید نه از مالی که انسان به حرام یا حلال بودنش معتقد است.
در آیه ۱۲۰ از سوره انعام می خوانیم:
«وَ ذَرُواْ ظَاهِرَ الإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِینَ یَکْسِبُونَ الإِثْمَ سَیُجْزَوْنَ بِمَا کَانُواْ یَقْتَرِفُونَ.»
«و گناه را چه آشکار و چه پنهان ترک کنید [زیرا] آنها که گناه مى‏کنند، به زودى سزاى اعمالى را که مرتکب مى‏شدند خواهند دید.»
                                                                                                     ***
سه نکته:
* هشدار نسبت به گناهان پنهانی

طبیعت نفس بشر اینگونه است که چه در گذشته چه امروز تنها از گناه آشکار هراس داشته و دارند. اما خداوند در این آیه نسبت به گناهان پنهانی نیز هشدار جدی می دهد. بعضى گفته اند مراد از گناهان پنهان، گناهانى است که آثار آن پنهان است، مثل غذاهاى حرام که قساوت قلب مى آورد.

** خطر جدی در کمین همه کسب و کارها
از طرفی یکی از تعابیری که در زبان عربی برای گناه بکار می برند “کسب” است. در آیه هم می فرماید یکسبون الاثم یعنی کسب گناه می کنید. شاید این تعبیر نیز نشان دهنده این باشد که کسب و تجارت و درآوردن روزی حلال چقدر اهمیت دارد و چقدر سخت است زیرا با این تعبیر گویا بسیاری از گناهان در همین مسیر رزق حلال و حرام گریبان انسان را می گیرند! پس در کسب و کار و اداره و هرجا که هستیم خیلی زیاد روی درآمدمان حساس باشیم تا حرام در آن وارد نشود.

*** تعبیر زیبای امام (ره) درباره اموال شبهه ناک
مطابق فرمایشات ائمه اگر کسی خواهان دوری از لقمه حرام است چاره ای ندارد جز اینکه تا می تواند از مال شبهه ناک پرهیز نماید. زیرا اگر از مال شبهه ناک پرهیز نکنیم و محتاط نباشیم، شیطان به تدریج بر ما مسلط می شود. امام خمینی(ره) جمله بسیار زیبایی دارند که: “غذای شبهه ناک انسان را در محرمات جرات می دهد.” براستی هم چنین است و لقمه حرام انسان را به جایی می رساند که حتی در برابر امام حسین (ع) بایستد و ولی خدا را به شهادت برساند.


ادامه مطلب ...

یک نکته مهم درباره غذای شبهه ناک

آیا فکر کرده ایم چقدر از اموال و درآمدهای خود ما صددرصد حلال است!؟ چقدر در ساعات کارمان در ادارات دقت داریم؟ چقدر در کسب و کارمان حلال و حرام را رعایت می کنیم؟

هشتم ربیع الثانی سالروز ولادت حضرت امام حسن عسکری (ع) است. این امام والامقام در سال ۲۳۲ هجری در مدینه دیده به جهان گشود. مادر گرامی ایشان سوسن یا سلیل زنی با فضل بود که در پرورش فرزند دقتی بسیار داشت. آن بانوی زاهد و عالی مقام در سفر امام به سامراء همراه فرزندش بود و در همان شهر از دنیا رفت. امام عسکری (ع) چهره ای گندمگون و بیانی شیرین و جذاب و شخصیتی الهی و باشکوه و وقار داشت و مفسری بی نظیر برای قرآن مجید بود. هرچند به دلیل اختناق حاکم در آن دوره روایات اندکی از آن امام همام بدست ما رسیده ولی همان تعداد نیز همچون مرواریدهایی گرانبها درخشش دارند.
امام حسن عسکری (ع) در روایتی جامع و زیبا فرمودند:
«اَوْرَعُ النّاسِ مَنْ وَقَفَ عِنْدَ الشُّبْهَهِ، پارساترین مردم کسى است که در موارد شبهه توقف کند،
اَعْبَدُ النّاسِ مَنْ أقامَ عَلَى الْفرائِضِ، عابدترین مردم کسى است که در برپایى واجبات استوار باشد،
أزْهَدُ النّاسِ مَنْ تَرَکَ الْحَرامَ، زاهدترین مردم کسى است که حرام را ترک کند،
أشَدُّ النّاسِ إجْتِهادا مَنْ تَرَکَ الذُّنُوبَ، کوشاترین مردم شخصى است که گناهان را رها کند.» (بحار، ج ۷۸، ص ۳۷۳، ح ۱۸)
                                                   ***
سه نکته:
* از چه شبهه ای دوری کنیم؟

حضرت فرمودند پارساترین مردم کسى است که در موارد شبهه توقف کند. منظور از شبهه چیست؟ شبهه به هر امری گویند که بین حق و باطل و حلال و حرام بودنش تردید باشد. اما غالبا درباره مال شبهه ناک به کار می رود. مال شبهه ناک به اموالی گفته می‌شود که یقین به حرمت آن نداریم ولی احتمال حرمت آن وجود دارد. هرچند چنین اموالی شرعا حرام نیستند ولی اگر کسی مراعات نکند آثار سوئی بر رفتار و ایمان فرد خواهند گذاشت.

** از آنچه یقین داری حلال است بخور
امیرمومنان علی (ع) می فرمایند: «به آنچه می خوری بنگر (آیا حلال است یا حرام؟) آنگاه آنچه حلال بودنش برای تو مشتبه بود، از دهان بیانداز و آنچه را یقین به پاکیزگی و حلیتش داری، تناول کن.»

*** یک نکته مهم
روایات زیادی در خصوص بحث مال و غذای شبهه ناک داریم. همیشه وقتی سخن از مال شبهه ناک به میان می آید سریع ذهن ها سراغ غذا یا مالی می رود که دیگران به ما تعارف می کنند یا در میهمانی یا در نذر و غیره به دست ما می رسد. اما آیا براستی این همه سفارش فقط برای دیگران است!؟ آیا تابحال فکر کرده ایم چقدر از اموال و درآمدهای خود ما صددرصد حلال است!؟ چقدر در ساعات کارمان در ادارات دقت داریم؟ چقدر در کسب و کارمان حلال و حرام را رعایت می کنیم؟ به قول قدیمی ها یک سوزن به خودمان بزنیم یک جوالدوز به دیگران!


ادامه مطلب ...

بی نیازی از روایت در تفسیر قرآن؛ شبهه ای شیطانی

[ad_1]


تبیان به نقل از گروه حوزه های علمیه: رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تاکید بر لزوم تشکیل اتاق فکر در حوزه به مسئله تفسیر قرآن به قرآن و نسبت دادن یک شبهه به علامه طباطبایی(ره) در این باره گفت: این شبهه شیطانی است که برخی خیال کرده اند قرآن برای ما کافی است و شان علامه طباطبایی نیز اجل از بیان این نوع مطالب است.

تفسیر قرآن

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، شب 21 آبان ماه در سومین شب از مراسم نکوداشت علامه طباطبایی(ره) که در دارالقرآن این مفسر بزرگ برگزار شد گفت: انسان موجودی ذووجهین است یعنی اگر بخواهد به مقام خود برسد باید دیگران را نیز هدایت کند؛ از این رو بیشترین نگرانی انبیاء این بود که مبادا در انجام وظیفه کوتاهی کنند. بعد از انبیاء، اوصیاء الهی نیز همین خصوصیت را دارند یعنی هم خودشان مقصود بالاصاله و هم مقصود بالغیر برای کمال خود و دیگران هستند.
وی افزود: از برخی روایات استفاده می شود که مقام امامتی که انبیاء داشتند این مقام در اولیاء الهی سبب شده تا مقام آنان از انبیاء جز پیامبر بالاتر برود؛ در درجه نازل تر کسانی هستند که نبوت و امامت هم نداشتند ولی خیلی مقامات عالی داشته اند مانند حضرت سلمان و حضرت ابوالفضل(علیه السلام) و ... که شاید افرادی چون ایشان مقامشان از خیلی از انبیاء بالاتر بوده است.

رئیس موسسه امام خمینی با بیان اینکه علامه طباطبایی در زمره چنین افرادی بودند گفت: افرادی مانند علامه هم مانند انبیاء و اولیاء دو حیثیت دارند که حیث اول مقامات ایشان است که ما چندان درک نمی کنیم و حیث دوم این که ایشان چه خدمتی به دین و حوزه داشتند تا بهتر این خدمات را بشناسیم و شکرگزار این نعمات باشیم.


مصباح یزدی با اشاره به روایت «علماء امتی افضل من انبیاء بنی اسرائیل» بیان کرد: برخی گفته اند مراد از این علما، اهل بیت هستند ولی شاید در اینجا منحصر در اهل بیت(علیهم السلام) هم نباشد؛ غرض این که کسانی از علما هستند که وارثان انبیاء هستند که در روایت هم بیان شده و یا در جای دیگر پیامبر(صلی الله و علیه وآله) فرموده اند که خداوند خلفای من را رحمت کند؛ این تعابیر نشان می دهد در میان علمای مکتب اهل بیت(علیهم السلام) کسانی هستند که به مقاماتی رسیده اند که از برخی انبیاء هم مقامشان بالاتر است که البته این را از روی احتمال می گویم و احتمال بعیدی هم نیست.
رئیس موسسه امام خمینی با بیان اینکه علامه طباطبایی در زمره چنین افرادی بودند گفت: افرادی مانند علامه هم مانند انبیاء و اولیاء دو حیثیت دارند که حیث اول مقامات ایشان است که ما چندان درک نمی کنیم و حیث دوم این که ایشان چه خدمتی به دین و حوزه داشتند تا بهتر این خدمات را بشناسیم و شکرگزار این نعمات باشیم.
وی با اشاره به نقش علامه در پیشبرد حوزه و لزوم تاسی به کارهای ایشان اظهار کرد: گاهی به صورت های مختلف مطرح می شود که علمای بزرگ مشرب و راه های مختلفی داشته اند، و چون معصوم نیستند ما چگونه می توانیم به این افراد تاسی کنیم. البته ما در راه خدا یکسری اصول حقیقی و مسلم داریم که در پرتو آنان می توانیم شبهات را حل کنیم و فرعیات را بشناسیم شبیه آیات محکم و متشابه در قرآن کریم که می توان از محکمات، متشابهات را بشناسیم.
آیت الله مصباح یزدی با اشاره به اختلاف فتاوای فقها و با بیان اینکه این اختلاف از شان کسی نمی کاهد عنوان کرد: باید تحقیق کنیم که کدام یک اقرب به واقعیت است و از آن پیروی کنیم مگر در جایی که اختلاف در مسلمات و اصول باشد، بنابراین اگر اختلاف سلیقه و مشربی داشتیم تصور نکنیم ما درست می فهمیم و دیگران راه درست را نمی روند لذا باید با احترام با اختلاف فتاوا برخورد کنیم.
وی با بیان اینکه علامه طباطبایی ویژگی ای داشت که کمتر بزرگی در حوزه داشت افزود: مثلا کسی در فقه، اصول، تاریخ و حدیث و ... برجسته بوده است اما ایشان در ابعاد مختلف برجستگی داشتند ضمن اینکه ایشان ابتدا وظیفه شرعی خود را تشخیص داد و بعد به فعالیت پرداخت و این ویژگی علامه بود که من در کمتر کسی دیده ام.
وی افزود: آیت الله میلانی درباره ایشان فرمودند که در عالم تشیع شخصی به جامعیت علامه طباطبایی یا نیست یا بسیار کم است.

خاطره ای درباره علامه

آیت الله مصباح به ذکر خاطره ای درباره علامه پرداخت و تصریح کرد: در زمان آیت الله بروجردی کسانی نسبت به فلسفه خوش بین نبودند، لذا نامه هایی برای آیت الله بروجردی نوشتند و خواستار جلوگیری از آن شدند، و به خصوص بر روی علامه طباطبایی متمرکز شدند، و آن قدر این مسئله را بزرگ کردند، که آیت الله بروجردی با اینکه با فلسفه مخالف نبود خواستار برگزاری درس فلسفه به صورت محدود و غیرعمومی شد؛ ایشان در پاسخ با استدلال و برهان فرمودند که من وظیفه شرعی دارم ولی اگر شما بفرمایید تعطیل می کنم و چند روز هم تعطیل کردند تا این که آیت الله بروجردی مجددا خواستار برگزاری آن شدند.
این استاد برجسته حوزه تصریح کرد: علامه طباطبایی در دوره ای زندگی می کرد که معتقد بود در حوزه از قرآن خبری نیست و درسی در این زمینه وجود نداشت، در زمینه عقل و تربیت اخلاقی نیز برنامه ای وجود نداشت لذا دروس فلسفه، تفسیر و اخلاق توسط علامه ایجاد شد که البته درس اخلاق ایشان به دلایلی تعطیل شد، و فقط فلسفه و تفسیر را به عنوان واجب شرعی متعین ادامه دادند.
وی تاکید کرد: امروز نیز برای بقاء و رشد حوزه و اینکه بتواند در مقابل سیل بنیان کن کفر و الحاد غرب که موجش به وسیله رسانه ها، ایران ما را هم گرفته است به وظیفه سنگین خود عمل کند باید در وضع برنامه ها و کارها تجدید نظر و حساب شده تر کار کنیم و ببینیم چه چیزی برای حوزه لازم است تا بتوانیم پاسخ شبهات را بدهیم و جلوی کفر و الحاد را بگیریم.

باید اتاق فکری در حوزه تشکیل شود و برای آینده حوزه برنامه سنجیده تری داشته باشیم و اگر در دروس و روش برخی دروس، ضعف هایی وجود دارد، جبران شود و یا اگر چیزهایی ضرورت دارد درسش را ایجاد کنیم تا کسانی از حوزه تحویل جامعه شوند که نیازها را هم از جهت اثباتی و هم از جهت سلبی برطرف کنیم.


مصباح یزدی افزود: آنچه در دوره علامه مورد نیاز بود پاسخ به شبهات الحادی و کفرآمیز بود اما امروز این موارد به اضافه ده ها برابر شبهات دیگری است که باید آن را شناخت و جواب داد که البته مخصوص کشور ما هم نیست و در همه بلاد اسلامی وجود دارد و ما نسبت به آنان هم وظیفه داریم و وقتی دست به سوی ما دراز می کنند ما رسالتمان سنگین تر است.

تشکیل اتاق فکر

آیت الله مصباح یزدی بیان کرد: باید اتاق فکری در حوزه تشکیل شود و برای آینده حوزه برنامه سنجیده تری داشته باشیم و اگر در دروس و روش برخی دروس، ضعف هایی وجود دارد، جبران شود و یا اگر چیزهایی ضرورت دارد درسش را ایجاد کنیم تا کسانی از حوزه تحویل جامعه شوند که نیازها را هم از جهت اثباتی و هم از جهت سلبی برطرف کنیم.
مصباح یزدی با اشاره به برخی سخنان مطرح شده در مورد علامه که ایشان در تفسیر نیازی به روایات نمی دیده اند و برخی از روی غرض ورزی چیزهایی بیان می کنند عنوان کرد: این اشتباه بزرگی است؛ علامه کِی فرمود که روایات را بشورید و کنار بگذارید؟ مگر نیاز ما با قرآن برطرف می شود؟ روایات نعمت اهل بیت(علیهم السلام) برای ماست که از آن در فهم قرآن بهره ببریم و چه کسی گفته نباید از آن استفاده شود؟ بلکه مراد ایشان آن است که قرآن در آنچه که مرادش بیان آن است چون نور است نیازی به غیر قرآن ندارد اما وقتی در صدد بیان مطلبی مانند تعداد رکعات نماز و ... نبوده چرا نیازی به روایت نباشد و اساسا کدام انسان عاقلی این حرف را می زند که ما نیازی به روایات نداریم.
این فیلسوف و متکلم برجسته حوزه تاکید کرد: این شبهه شیطانی است که برخی خیال کرده اند قرآن برای ما کافی است و شان علامه طباطبایی نیز اجل از بیان این نوع مطالب است.


منبع:
ایکنا

تالیف تفسیر «تنعیم» در 14 جلد

تالیف تفسیر «تنعیم» در 14 جلد

ویژه برنامه های امروز رادیو قرآن

ویژه برنامه های امروز رادیو قرآن

رشته های تخصصی مورد نیاز جامعه در حوزه های علمیه توسعه یابد

رشته های تخصصی مورد نیاز جامعه در حوزه های علمیه توسعه یابد

ایستادگی مقابل عوامل ضدانقلاب مهمترین وظیفه حوزه های علمیه است

ایستادگی مقابل عوامل ضدانقلاب مهمترین وظیفه حوزه های علمیه است


[ad_2]
لینک منبع
بازنشر: مفیدستان

عبارات مرتبط با این موضوع

نقد قرآن ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزادنقدقرآنقرآن در جواب طعنه زنان می‌گوید هر آیه‌ای را نسخ کنیم یا آن را به دست فراموشی وسواس و افکار شیطانی ام را چگونه درمان کنم؟ شهر …با عرض سلام و خسته نباشید در رابطه با مطلب اولتان ، با توجه به علاقه قلبی که به نماز و فارسی العربیةالف ماجرای بهشت اجباری و تقابل سخنان رهبری و …برخی تلاش می کنند به هر تقدیر و به هر ابزار رئیس جمهور را مقابل رهبری انقلاب نشان دهندچرا خدا بعضی از انسان ها را بدبخت آفریده؟ شهر سوالجواب این سوال در تعریف بدبختی و بیچارگی است واقعا بدبختی چیست؟ کسی که معاد را باور پاسخ امام خامنه ای به افراط و تفریط صادق شیرازی و …یا حسین پاسخ در تاریخ اردیبهشت ۲۶م ۱۳۹۳ ۱۴۵۵ من انتقاد کردم و دانشجو هستم ممنون از شما عشق وب سایت رسمی دکتر حسین الهی قمشه ایگزیده ها شاهد هرجایی مشرق و مغرب هردو از آن خداست ‍‍‍‍‍‍پس شما به هر جانب روی کنیدنسخه چاپی فیش‌های بیانات در دیدار خانواده‌های شهدای …چـاپ مربوط به بیانات در دیدار خانواده‌های شهدای هفتم تیر و جمعی از خانواده معبر سایبری خادم الشهدابا سلام خدمت شما رهروان راه ایثار و شهادت امیدوارم حالتون خوب باشه و ما رو از دعای احادیث حکمتدر ایام کودکى از امام حسین علیه السّلام در باره صداى حیوانات سؤال کردند؛ چون از شرائط نقد قرآن ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد نقدقرآن قرآن در جواب طعنه زنان می‌گوید هر آیه‌ای را نسخ کنیم یا آن را به دست فراموشی بسپاریم بهتر وسواس و افکار شیطانی ام را چگونه درمان کنم؟ شهر سوال با عرض سلام و خسته نباشید در رابطه با مطلب اولتان ، با توجه به علاقه قلبی که به نماز و تاریخی فرهنگی قرآنی آموزه های امام عسکری ع خدایی شدن سبک سایت جدید تاریخی فرهنگی قرآنی صفات شیعیان از نظر امام حسن عسکری عامام حسن عسگری فارسی العربیة الف ماجرای بهشت اجباری و تقابل سخنان رهبری و رئیس جمهور برخی تلاش می کنند به هر تقدیر و به هر ابزار رئیس جمهور را مقابل رهبری انقلاب نشان دهند چرا خدا بعضی از انسان ها را بدبخت آفریده؟ شهر سوال جواب این سوال در تعریف بدبختی و بیچارگی است واقعا بدبختی چیست؟ کسی که معاد را باور کرده و پاسخ امام خامنه ای به افراط و تفریط صادق شیرازی و هاشمی یا حسین پاسخ در تاریخ اردیبهشت ۲۶م ۱۳۹۳ ۱۴۵۵ من انتقاد کردم و دانشجو هستم ممنون از شما عشق وب سایت رسمی دکتر حسین الهی قمشه ای گزیده ها شاهد هرجایی مشرق و مغرب هردو از آن خداست ‍‍‍‍‍‍پس شما به هر جانب روی کنید احادیث حکمت در ایام کودکى از امام حسین علیه السّلام در باره صداى حیوانات سؤال کردند؛ چون از شرائط امامت نسخه چاپی فیش‌های بیانات در دیدار خانواده‌های شهدای هفتم تیر چـاپ مربوط به بیانات در دیدار خانواده‌های شهدای هفتم تیر و جمعی از خانواده‌های


ادامه مطلب ...

شبهه چیست؟

[ad_1]
نویسنده: سعید بهمنی

الف) مفهوم‌شناسی واژه «شبهه»

«شُبهه» بر وزن فُعلَة است. مصدر در این وزن بر رنگ مانند خُضرة به معنای سبزی، حُمرة به معنای سرخی، دُهمة به معنای سیاهی شب و نیز بر واحدی از مقدار دلالت دارد؛ مانند لُقمَة. اهل لغت آن را «التباس» معنا کرده‌اند (1) که به نظر می‌رسد این معنا با توجه به اثر آن است؛ زیرا شبهه به مقداری از شباهت اطلاق می‌شود که به طور معمول سبب التباس و اشتباه می‌گردد.
ارکان شبهه عبارت‌اند از: 1. حقیقت؛ 2. مشابه حقیقت؛ 3. میزانی از شباهت به حقیقت که سبب خطا گردد. نکته قابل توجه در تعریف شبهه آن است که همواره به گونه‌ای با حقیقت پیوند دارد؛ به طور کلی تا حقیقت و میزان قابل توجهی از مشابهت با حقیقت نباشد، اساساً شبهه‌ای شکل نخواهد گرفت.

1. تقابل یقین و شبهه

یقین همان جزم مطابق با واقع است. جهل در معرفت یقینی راه ندارد؛ زیرا یقین مطابق با واقع است. چنین معرفتی تردیدپذیر نیست؛ (2) بنابراین جزمی است. دفع و رفع شبهه در مطلوب‌ترین شکل آن به حالتی در انسان منجر می‌شود که یقین نام دارد.

2. واژه‌های هم خانواده‌ی شبهه در قرآن

واژه‌های هم خانواده شبهه در قرآن کریم در سه شکل و معنای ذیل به کار رفته‌اند:
1. «متشابه» به معنی نظیر و مماثل؛ واژه‌ی متشابه در برخی آیات به معنای نظیر و مماثل به کار رفته است که بیان کننده سطح قابل توجهی از مشابهت است؛ به گونه‌ای که گویی رابطه میان دو متشابه، این همانی است. (3)
2. «تشابه» به معنای اشتباه و التباس؛ به کارگیری ماده تبیین در کنار مفهوم تشابه، نشان می‌دهد که تشابه در مقابل تبیین قرار دارد؛ (4) از این رو رفع تشابه نیازمند تبیین است.
3. «متشابهات» به معنای دارای وجوه و معانی متعدد؛ «متشابهات» اصطلاحی قرآنی است که در علوم قرآنی نیز مصطلح شده است. این اصطلاح درباره آیاتی به کار می‌رود که برخی عبارات آن در معانی غیرقابل قبول ظهور دارد؛ در چنین مواردی آیات دارای معانی متعدد و متشابه؛ به کمک آیات محکمات بر معانی صحیح حمل می‌شوند. تفسیر متشابهات بدون توجه به محکمات نادرست است؛ بنابراین تبیین متشابهات، نیازمند محکمات و نصوص دیگر است. «محکمات» نیز اصطلاحی قرآنی است که در علوم قرآنی مصطلح شده است. معمولاً آیات محکمات بیان کننده‌ی مبانی اعتقادی و روشن کننده معانی آیات متشابه‌اند. قرآن کریم درباره آیات متشابه و محکم می‌فرماید: «مِنْهُ آیَاتٌ مُحْکَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتَابِ وَ أُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ» (5) ذیل آیه که به تبیین خصلت و انگیزه پیروان متشابه می‌پردازد، نشان دهنده نقش تعیین کننده و مؤثر خصلت‌ها و عوامل درونی در استقبال از متشابهات و پیروی از آنهاست.
معنای مورد نظر ما از واژه «شبهه»‌ به معنای واژه متشابه نزدیک است. اساساً متشابهات خود منشأ بسیاری از شبهات‌اند. (6) معنای واژه‌های قرآنی متشابه (اسم)، تشابه (فعل)، شُبَّهَ (فعل) و متشابهات، تأیید می‌کند که شبهه به میزانی از مشابهت اطلاق می‌شود که سبب اشتباه در تشخیص شود.

ب) تعریف اصطلاحی شبهه

نگارنده منبعی علمی نیافته است که در آن به تعریف علمی شبهه پرداخته و تفاوت شبهه و سؤال مشخص شده باشد. در این میان به جزوه‌ای دست یافتیم که پژوهشگران دانشکده علوم حدیث با تأکید بر تفاوت میان سؤال و شبهه،‌ آن را این گونه تعریف کرده‌اند: هر اشکال، پرسش یا ابهامی که در برداشت‌ها، تحلیل‌ها، تصمیمات و رفتارهای مرتبط با سعادت فرد یا جامعه منشأ خطا و اشتباه در شناخت حق از باطل گردد، شبهه نامیده می‌شود. (7) آنان فرق میان سؤال و شبهه را براساس هدف و حالت طرح مسئله تبیین کرده‌اند:
"هدف از سؤال یافتن حقیقت است اما هدف از شبهه سست کردن پایه‌های حقیقت؛ علاوه بر آن سؤال مؤدبّانه طرح می‌شود، اما شبهه با انواع طعن‌ها، توهین‌ها و ... همراه است و اما منظور ما از سؤالات و شبهات حدیثی، مجموعه سؤال‌ها و ابهام‌ها و طعن‌هایی است که در آن یک حدیث خاص مورد سؤال واقع و مضمون آن تکذیب شده است و یا آنکه اندیشه یا اعتقادی از مجموعه اعتقادات و معارف تشیع را مورد سؤال و تشکیک قرار داده‌اند و دستمایه‌ی آن سؤال یا شبهه، حدیث است. (8)"
تعریف فوق از سؤال و شبهه منحصراً معطوف به مواردی است که با ابزار گفتار بیان شده است؛ در حالی که ابزار شبهه فراتر از گفتار است؛ از این رو لازم است در تعریف شبهه ابزار آن را به گفتار منحصر نسازیم؛ زیرا بسیاری از شبهات با ابزاری غیر از گفتار ابراز می‌شوند؛ با توجه به این نکته، تعریف صحیح‌تر شبهه به این شرح است: «هر پیام مشتمل بر دستگاهی شبه استدلالی که در آن یکی از باورها و بنیادهای اعتقادی یا تعالیم عملی دین مورد خدشه قرار گیرد یا منشأ خطا و اشتباه در شناخت درست آنها و هر حقیقتی شود.» (9)
در تعریف یاد شده، واژه پیام به منزله جنس تعریف است. پیام اعم از گفتار، رفتار یا هر چیز دیگری است که می‌تواند حامل شبهه و حاکی از آن باشد؛ زیرا پیام‌ها از راه‌های مختلف غیرمتنی و گفتاری مانند رفتار و نمادها نیز قابل ابراز و انتقال‌اند؛ نظیر پیام‌های تبلیغاتی که از طریق تصویر به مخاطب القا می‌شوند.
برای مثال در یک تصویر تبلیغاتی، چهره شاداب یک جوان غربی با چشم رنگی، لباس‌ها و نمادهای مشخص آن مانند کاپشن و شلوار لی و... به تصویر کشیده شده است که به یک موتورسیکلت تکیه زده است؛ در حالی که پشت سر او تا دوردست صدها موتورسیکلت دیده می‌شود که در فضای آزاد به طور منظم چیده شده‌اند. در تصویر دیگری، چهره نه چندان شاداب یک جوان شرقی با لباس فرم ویژه مردم چین و کره شمالی نشان داده می‌شود که با رغبت و اشتیاق، ‌تنها به یک موتورسیکلت چشم دوخته که در حصار و پشت ویترین مغازه نهاده شده است.
تقارن دو تصویر این پیام را القا می‌کند که جوان غربی از امکانات مورد علاقه جوانان برخوردار و کاملاً شاداب است؛ ولی جوان چینی و کره‌ای محروم از آزادی که لباس فرم نماد و دلیل آن است و محروم از امکانات در حسرت حتی یک موتورسیکلت، آن هم از آن سوی شیشه است که به سرابی می‌ماند. در این دو تصویر نه گفتاری ردّ و بدل شده و نه گزاره‌ای نوشته شده است؛ بلکه پیام از طریق نوعی تصویرگریِ نمادین بیان و القا شده است.
بسیاری از تصاویر و کاریکاتورهایی که به قصد تخریب پایه‌های اعتقادی کشیده شده‌اند، از این قبیل‌اند. البته در پیام‌هایی که تصاویر القا می‌کنند، الزاماً قصد تخریب وجود ندارد؛ چرا که گاهی عکاس یا فیلمبردار تصویری تهیه می‌کند که صحنه‌ای مخرب را رقم می‌زند، بدون آنکه قصد تخریب داشته باشد؛ ولی انتخاب یک عکس یا فیلم خاص و انتشار آن می‌تواند همراه با قصد تخریب باشد، هرچند آن تصویر با این هدف تهیه نشده باشد.
معمولاً شبهات بیان شده در قرآن کریم صریح و روشن هستند و از طریق حکایت گفتار شبهه‌گر به مخاطب فهمانده می‌شوند؛ هرچند در شماری از آیات نیز به طور تلویحی، غیر مصرّح و مضمر به شبهه اشاره شده است. در این موارد از فضای آیه و عناصر معرفتی موجود در آن می‌توان فهمید که آیات الهی معطوف و ناظر به کدامین شبهه‌اند. چنان که در مواردی صرفاً به بیان فعل یا افعال مخدوش بسنده شده و سپس عناصری معرفتی در آیات آمده است که نشان می‌دهد فعل یا افعال بیان شده بر نوعی شناخت استوار است؛ شناخت نادرستی که بر شبهه مبتنی و این افعال نشان دهنده آن است.
در هر صورت انواع گزارش شبهه در قرآن با گزارش گفتار یا رفتار یا ترکیبی از گفتار و رفتار همراه است؛ چنان که پاسخ‌ها نیز در قالب گفتار، رفتار یا ترکیبی از گفتار و رفتار ارائه می‌شود.
همچنین در تعریفی که از شبهه بیان کردیم، آمده است که شبهه «مشتمل بر دستگاهی شبه استدلالی است»؛ این بدان معناست که هیچ شبهه‌ای به خودی خود شکل نمی‌گیرد. هر شبهه بر عناصری شناختی استوار است و بر نوعی استدلال تکیه دارد. ساختار استدلال با دسته‌ای از گزاره‌ها همراه است که دستگاهی فکری را سامان می‌دهد. این دستگاه استدلالی همان قیاس است؛ قیاسی که باید از یقینیات تشکیل شده باشد تا برهانی بوده، بالذات و به اضطرار منتج باشد. (10) در حالی که دستگاه استدلالی شُبهه فاقد مؤلفه‌های علمی مورد نیاز است؛ از همین رو شِبه استدلالی نامیده شده است تا بر این نکته تأکید شده باشد که اولاً شبهه بر نوعی استدلال تکیه دارد و ثانیاً استدلالی که شبهه بر آن متکی است، فاقد مؤلفه‌های علمی لازم و صرفاً مشابه استدلال است.

پی‌نوشت‌ها:

1.ابن منظور؛ لسان العرب؛ ج13، ص503.
2.رک: عبدالله جوادی آملی؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم: مراحل اخلاق در قرآن، ج11،‌ص351.
3.«وَ أُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً»(بقره:25). «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَاباً مُتَشَابِهاً ...» (زمر:23). «وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَ الزَّیْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَیْرَ مُتَشَابِهٍ » (انعام:99). «وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُکُلُهُ وَ الزَّیْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُتَشَابِهاً وَ غَیْرَ مُتَشَابِهٍ» (انعام:141).
4.«قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّکَ یُبَیِّنْ لَنَا مَا هِیَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَیْنَا وَ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ‌ »(بقره:70). «وَ قَالَ الَّذِینَ لاَ یَعْلَمُونَ لَوْ لاَ یُکَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِینَا آیَةٌ کَذلِکَ قَالَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ »(بقره:118). «وَ مَا قَتَلُوهُ وَ مَا صَلَبُوهُ وَ لکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ» (نساء:157). «أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَکَاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ» (رعد:16).
5.آل عمران:7.
6.رک: عبدالله جوادی آملی؛ تفسیر موضوعی: قرآن در قرآن، ج1، ص450.
7.جزو‌ه‌ی «شبهه‌شناسی و شیوه‌های علمی و اصولی مواجهه با آن»؛ آبان 1381؛ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. ممکن است اشکال شود که چرا نگارنده از میان انبوه آثار علمی به یک جزوه استناد کرده است. پاسخ این است که اولاً در هیچ یک از منابع درجه اول، تعریف علمی و عملیاتی شبهه ارائه نشده است. ثانیاً نگارنده هیچ ابایی ندارد از اینکه وقتی از مطلبی از دیگری به هر طریق استفاده می‌کند، به آن ارجاع دهد.
8.http://www.hadith.ac.ir/default.aspx?pageid=201
9.اگر گفته شود: «راز اینکه شبهه می‌تواند منشأ اشتباه در شناخت حق یا عامل خدشه در بنیادهای اعتقادی و تعالیم عملی شود، شباهت آن با حق است؛ زیرا همان گونه که امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: لأنها تشبه الحق؛ بنابراین شباهت شبهه به حق از عناصر اصلی تعریف است؛ در حالی که در تعریف یاد شده این عناصر نادیده گرفته شده است»؛ این گونه پاسخ داده می‌شود که مفاهیمی مانند «اشتمال بر دستگاهی شبهه استدلالی» و «خدشه دار کردن باورها و بنیادهای اعتقادی یا تعالیم عملی دین» و نیز «منشأ خطا و اشتباه در شناخت درست آنها» مفهوم موردنظر را در بردارد؛ زیرا اشتمال بر دستگاهی شبه استدلالی، بر شباهت آن به مطالب برهانی و حق دلالت دارد و «خدشه دار کردن باورها و بنیادهای اعتقادی یا تعالیم عملی دین»، بر باطل بودن آن گواهی می‌دهد و نیز «منشأ خطا و اشتباه در شناخت درست آنها» بر تشابه آن با حق دلالت دارد؛ بنابراین نیازی به تصریح مفهوم یاد شده نیست.
10.رک: محمدرضا مظفر؛ المنطق، ج2، ص313.

منبع مقاله :
بهمنی، سعید، (1394)، منطق پاسخ دهی قرآن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول

[ad_2]
لینک منبع
بازنشر: مفیدستان

عبارات مرتبط با این موضوع

پاسخ به شبهه درباره معجزه بودن قرآن قوی‌ترین …پاسخ به شبهه درباره معجزه بودن قرآن قوی‌ترین ادله بر اثبات اعجاز قرآن چیستپاسخ به سوالات شرعی مخاطبان درباره احکام عزاداری توسط حجت‌الاسلام والمسلمین فلاح‌زاده پاسخ به سوالات شرعی مخاطبان درباره زگیل چیست و چگونه درمان میشود؟ عصرعلمبهداشت و سلامتگفتگو پیرامون زگیل چیست و چگونه درمان میشود؟ منتشر شده در انتظار تایید سال خمسی چیست؟ زمانی را که اولین درآمد به دست انسان می رسد یعنی درآمدی که مشمول خمس می شود نه مثل ارث حکم زنا با زن شوهردار چیست؟ گنجینه پاسخ‌ها …زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند پاسخگویی به شبهات پاسخ به شبهات …بین تشیع و تسنن، با توجه به اختلافات بنیادین، به ویژه در مورد ولایت، امامت نظر مراجع در مورد اذن پدر در ازدواج موقت چیست؟ شهر …سلاممن مقلد آقای سیستانی هستم و بنابر فتوای ایشان، برای ازدواج موقت اذن پدر لازم اسلام کوئست مرجعی برای پاسخگویی به سوالات دینی، اعتقادی و شرعیایران حامی پوپولیسم چیست؟ و پوپولیست واقعی …ایران حامی پوپولیسم چیست؟ و پوپولیست واقعی کیست؟ خبر تحلیل گزارشتولی و تبری چیست؟ شهر سوالتولی به معنای دوست داشتن و تبری به معنای بیزای جستن و تنفر است که این دو از فروع دینی پاسخ به شبهه درباره معجزه بودن قرآن قوی‌ترین ادله بر اثبات پاسخ به شبهه درباره معجزه بودن قرآن قوی‌ترین ادله بر اثبات اعجاز قرآن چیست پاسخ به سوالات شرعی مخاطبان درباره احکام عزاداری توسط حجت‌الاسلام والمسلمین فلاح‌زاده پاسخ به سوالات شرعی مخاطبان درباره احکام ایران حامی پوپولیسم چیست؟ و پوپولیست واقعی کیست؟ ایران حامی پوپولیسم چیست؟ و پوپولیست واقعی کیست؟ خبر تحلیل گزارش حکمتانه حکمتانه استیون هاوکینگ و پاسخ آیت الله سبحانی به شبهه او حکمتانه زگیل چیست و چگونه درمان میشود؟ عصرعلم بهداشت و سلامت گفتگو پیرامون زگیل چیست و چگونه درمان میشود؟ منتشر شده در انتظار تایید سال خمسی چیست؟ زمانی را که اولین درآمد به دست انسان می رسد یعنی درآمدی که مشمول خمس می شود نه مثل ارث و آموزشی انگیزه چیست؟ آموزشی انگیزه چیست؟ فعالیتهای آموزشی تهیه وتنظیم مهری عادل نیا آموزگار پایه ششم حکم زنا با زن شوهردار چیست؟ گنجینه پاسخ‌ها اسلام کوئست زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و پاسخگویی به شبهات پاسخ به شبهات اعتقادی،شبهات اجتماعی ،شبهات بین تشیع و تسنن، با توجه به اختلافات بنیادین، به ویژه در مورد ولایت، امامت نظر مراجع در مورد اذن پدر در ازدواج موقت چیست؟ شهر سوال به طور کلی در این که در ازدواج دائم یا موقت دختر باکره ای که به حد بلوغ رسیده و رشیده است


ادامه مطلب ...

شناخت عوامل درونی و بیرونی شکل‌گیری شبهه

[ad_1]
نویسنده: سعید بهمنی

عوامل درونی شبهه‌گری و نیز عوامل بیرونی ابتلای به آن بخشی از شخصیت شبهه‌گر را تشکیل می‌دهد. عوامل درونی به سه دسته‌ی شناختی، انگیزشی و رفتاری تقسیم می‌شود. وجود این عوامل سبب شکل‌گیری شبهه در ذهن می‌شود و آن را مستعد پذیرش شبهه می‌گرداند؛ همچنین زمینه استقبال از شبهه یا حمل و اشاعه آن را فراهم می‌کند.

الف) عواملِ درونی شبهه

برخی از مهم‌ترین عوامل درونی شبهه عبارت‌اند از:

1. محدودیت علم و جهل (عامل شناختی)

هیچ‌کس جز خدای تعالی از علم مطلق برخوردار نیست؛ به بیان دیگر علم و آگاهی هرکس جز خدا (ماسوی الله) محدود است؛ «وَ مَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِیلاً»(1). محدودیت آگاهی به فراخور در هرکس وجود دارد و همین مسئله عامل اصلی شکل‌گیری و ابتلای به شبهه در انسان و دیگر موجودات دارای عقل است. روشن است که شکل‌گیری شبهه غیر از شکل دادن شبهه و طراحی آن است. شکل‌گیری شبهه امری طبیعی و در بیشتر موارد ناشی از محدودیت آگاهی است. نامفهوم بودن مطالب و اشتباه در ادراک سبب شکل‌گیری طبیعی شبهه است. عامل محدودیت آگاهی، عمومی و فراگیر است؛ از این رو همه نیازمند استفهام و پیمودن سلوک علمی برای دستیابی به فهم و آگاهی‌اند؛ با این وصف طراحی و نشر شبهه می‌تواند عوامل و عامل محدودیت آگاهی عمومی است و اختصاص به شبهه‌گران ندارد؛ ولی همین عامل عمومی می‌تواند سبب تشدید عوامل دیگری شود که به طور خاص عامل طراحی و نشر شبهه یا شبهه‌گری‌اند.
قدسی‌ترین نمونه‌ی محدودیت آگاهی که سبب استفهام برای رفع محدودیت آن گردید، پرسشی است که برای فرشتگان ایجاد شد، هنگامی که خدای تعالی به آنان اعلام کرد قصد دارد آدم (علیه السلام) را در زمین جانشین گرداند. (2)

2. کبر (عامل انگیزشی)

عنصر کبر دارای نقشی تعیین کننده در ابتلای به شبهه‌ی منتج به شبهه‌گری است. «الَّذِینَ یُجَادِلُونَ فِی آیَاتِ اللَّهِ بِغَیْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِینَ آمَنُوا کَذلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ » (3).
از این آیه چنین استفاده می‌شود که «هر [صاحب] قلب متکبر و جباری بدون دلیل درباره آیات خدا مجادله می‌کند.» این یک سنت الهی است که هرگاه چنین کبری در قلب کسی پدید آید، ابتلای او به مجادله‌ی بی‌دلیل در آیات الهی حتمی است؛ بنابراین کبر در سلسله علل مجادله‌ی بی‌دلیل است. مجادله بی‌دلیل چیزی جز شبهه گری نیست؛ چنان که شبهه‌گری ابلیس و سرباز زدن از سجده بر آدم در برابر فرمان خدای تعالی مبنی بر «اسْجُدُوا لِآدَمَ» به علت کبر او بود: «فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِیسَ أَبَى وَ اسْتَکْبَرَ وَ کَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ‌» (4).
خودنمایی و تفاخر از دیگر عوامل ابتلای به شبهه و شبهه‌گری شمرده شده است. چنان که گفته شده است: «کسی که در تحصیل علم بیش از هر چیز در پی خودنمایی و تفاخر و مانند آن است، همیشه در فشار شبهات قرار دارد.» (5) دو خصلت یاد شده زیرمجموعه‌های خصلت کبر هستند.

3. گمراهی و دشمنی با خدا (عامل انگیزشی)

امیرمؤمنان علی (علیه السلام) وجه تسمیه‌ی شبهه را بیان فرموده، دشمنی با خدا را از عوامل مؤثر در پافشاری بر گمراهی در مواجهه با شبهه می‌داند: «و إنّما سُمّیتَ الشبهة شبهةُ لانّها تشبه الحق فاما اولیاء الله فضیائهم فیها الیقین و دلیلهم سمْت‌ الهدی و اما اعداء الله فدعاؤهم فیها الضّلال و دلیلهم العمی». (6)
به دیگر سخن، چون دشمنان خدا از نور یقین بی‌بهره‌اند، کوری و ضلالت آن‌ها را از هر سو فرا می‌خواند و در بیغوله‌های وحشت‌زای گمراهی به کام حیرت فرو می‌برد.

4. سنگینی در عمل به فرمان الهی (عامل انگیزشی)

چنان که قوم موسی به علت سنگینی در انجام فرمان الهی به شبهه پردازی در برابر آن رو آوردند. (7)

5. نفاق (عامل انگیزشی)، پیمان شکنی (عامل رفتاری) و فرقه گرایی (عامل رفتاری)

برخی بیانات امیرالمؤمنین (علیه السلام) سه عنصر نفاق، نکث (پیمان شکنی) و فرقه‌گرایی را ملازم با شبهه برشمرده است؛ چنان که در یکی از بیانات ایشان، شبهه گری در گفتار یکی از ویژگی‌های منافقان دانسته شده است. (8) در کلامی دیگر، شبهه به تلازم گمراهی ملازم با عهدشکنی برشمرده شده است: «هر گمراهی‌ای علتی دارد و هر عهدشکنی شبهه‌ای.» (9) همچنین آن حضرت اهل فِرَق را غارهای شبهه می‌نامد: «جای شگفتی است و چرا شگفت زده نشوم از خطای این فرقه‌ها در اختلاف حجت و استدلالشان در دین... اهل حسرت‌ها و غارهای شبهه و اهل نابینایی و گمراهی و بدگمانی» (10)؛ بنابراین منافقان شبهه‌پردازان در سخن، عهدشکنان تکیه کنندگان بر شبهات و فرقه گرایان مأمن و مأوای شبهات‌اند.
در نمونه ذیل از قرآن به رفتارشناسی شخصیت منافقان توجه و آنان به دلیل اشاعه شبهه نکوهش شده‌اند: «وَ إِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلَى أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلاَّ قَلِیلاً »(11).
منافق شبهه‌گر پیش از آنکه مورد شبهه را از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بپرسد و درباره آن به اولی‌الامر مراجعه کند، خبر مربوط به أمن یا خوف را نشر می‌دهد؛ یعنی قبل از علم و اطمینان از درستی خبر به اشاعه آن می‌پردازد. ممکن است آنچه منتشر می‌کند الزاماً نادرست نباشد، ولی علت استقبال منافق از چنین خبری و اشاعه آن، ایجاد اختلال در فهم واقعیت است که نوعی شبهه‌گری است.

ب) عوامل بیرونی

دسته‌ای دیگر از عوامل شبهه‌گری بیرون از وجود انسان‌اند. این عوامل از بیرون بر انسان اثرگذار هستند و سبب شکل‌گیری شبهه در ذهن یا استقبال و نشر آن می‌شوند. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

1. وسوسه‌های شیطان

وسوسه‌های شیطانی از جمله عوامل بیرونی است که زمینه ایجاد یا نشر شبهه در شبهه‌گر را فراهم می‌سازد. پیروی از شیطان سبب استقبال از شبهه و دامن زدن به آن است: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُجَادِلُ فِی اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ یَتَّبِعُ کُلَّ شَیْطَانٍ مَرِیدٍ»(12). پیروی از شیطان زمینه‌ساز شبهه‌گری است؛ زیرا سبب مجادله بدون علم می‌شود که همان شبهه‌گری است. (13) شیطان با استمداد از هر ابهام و شهوتی مؤمنان را به شبهه مبتلا می‌سازد و آنها را از دستیابی به جزم علمی و عزم عملی بازمی‌دارد. (14) چاره مقابله با این عامل بیرونی، استعاذه از شیطان به خدای متعال است. (15) «إِنَّ الَّذِینَ تَوَلَّوْا مِنْکُمْ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطَانُ بِبَعْضِ مَا کَسَبُوا».(16)

2. فتنه‌گری مشرکان

فتنه‌گری مشرکان یکی دیگر از عوامل بیرونی شکل‌گیری و طرح شبهه است. مراد از فتنه‌گری مشرکان خصلتی اجتماعی است که یکی از مصادیق بارز آن القای شبهات در درون جامعه ایمانی مسلمانان است. (17) آیات ذیل شاهد بر فتنه‌گری مشرکان برای ایجاد شبهه و اختلال در دین‌داری است:
«وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَ لاَ یَزَالُونَ یُقَاتِلُونَکُمْ حَتَّى یَرُدُّوکُمْ عَنْ دِینِکُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا».(18)
«وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَیْکَ»(19).
«وَ قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ الدِّینُ کُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا یَعْمَلُونَ بَصِیرٌ»(20).

پی‌نوشت‌ها:

1.اسراء:85.
2.بقره:30-33.
3.غافر:35.
4.بقره:34.
5.عبدالله جوادی آملی؛ تسنیم تفسیر قرآن حکیم؛ ج7، ص549.
6.نهج البلاغه؛ خ38.
7.بقره:67-71.
8.رک: نهج البلاغه، خ194.
9.نهج البلاغه؛ ص206، خ148: «لِکُلِّ ضَلَّةِ عِلَّةٌ وَ لِکُلِّ ناکثٍ شُبْهَةٌ.»
10.رک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج8، ص63.
11.نساء83.
12.حج:3.
13.رک: محمدحسین طباطبایی؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ج14، ص343.
14.رک: عبدالله جوادی آملی؛ تسنیم تفسیر قرآن حکیم؛ ج3، ص383.
15.رک: همو، تفسیر موضوعی سیره رسول اکرم، ج9، ص309.
16.آل عمران: 155.
17.رک: عبدالله جوادی آملی، تسنیم تفسیر قرآن حکیم؛ ج10، ص577.
18.بقره:217
19.مائده:49.
20.انفال:39.

منبع مقاله :
بهمنی، سعید، (1394)، منطق پاسخ دهی قرآن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول

[ad_2]
لینک منبع
بازنشر: مفیدستان

عبارات مرتبط با این موضوع

نقش معلم در تربیت دینی دانش آموزاننقش معلم در تربیت دینی دانش آموزان بتول فتاحیمدیر دبیرستان صدرای بافق چکیده در زبان و ادبیات فارسی فولکلور ایران، توده شناسیشماره ی نوشته ۱۸ ۱۸ دکتر محمد جعفر محجوب فرهنگ عامه و زندگی در این روز‌ها دیگر گمان مقالات علمی ریاضی آرشیو انجمن …هندسه نااقلیدسى و نسبیت عام اینشتین در قرن نوزدهم دو ریاضیدان بزرگ به نقش معلم در تربیت دینی دانش آموزان نقش معلم در تربیت دینی دانش آموزان بتول فتاحیمدیر دبیرستان صدرای بافق چکیده در تربیت زبان و ادبیات فارسی فولکلور ایران، توده شناسی شماره ی نوشته ۱۸ ۱۸ دکتر محمد جعفر محجوب فرهنگ عامه و زندگی در این روز‌ها دیگر گمان نمی مقالات علمی ریاضی آرشیو انجمن های تخصصی هندسه نااقلیدسى و نسبیت عام اینشتین در قرن نوزدهم دو ریاضیدان بزرگ به نام


ادامه مطلب ...